1017
image

Теміртапшылықты анемия (ТТА) — қан сарысуында, сүйек миында, деполарда темірдің жетіспеуінен дамитын анемия.

Темірдің тапшылығынан гемнің және құрамына темір кіретін ақуыздардың синтезі бұзылады. Темірдің тапшылығы екі түрлі бұзылысқа әкеледі — сидеропенияға және анемияға. Гемоглобин синтезінің бұзылысынан анемия дамыса, миоглобиннің және құрамына темір кіретін ферменттердің синтезінің бұзылысынан сидеропениялық синдром пайда болады. Сидеропениялық синдром анемияның көрінісінен бұрын дамиды, бірақ науқас оның белгілерін елеместен жүре береді.

Теміртапшылықты анемия — жер бетінде кең тараған патологиялық үрдіс, оның саны барлық анемиялардың 80-95% құрайды. Онымен ауыратын көбіне әйелдер, мәселен, жүкті әйелдердің және 16-17 жастағы қыздардың 60-65% осы ауруға шалдығады.

 

Жіктелуі

1)    Созылмалы постгеморрагиялық ТТА

2)    Ювенилді  анемия

3)    Ауырлық дәрежесі бойынша:

Жеңіл НЬ 90-110 г/л дейін;

Орташа НЬ- 70-90 г/л;

Ауыр НЬ<70г/л

4)    Кезеңідері бойынша: прелатентті, латентті,  ТТА өзі

5)    Түсті көрсеткіш бойынша: нормохромды (0,85-1,05) , гипохромды(<0,8)  гиперхромды (>1,05).

6)    Эритроциттер өлшемдері бойынша:

Нормоцитарлық  Д- 7,2-8,0мкм

Микроцитарлық  Д< 7.2 мкм

Макроцитарлық  Д>8,1мкм

Мегацитарлық  Д >9,1 мкм


Темір тапшылықты анемияның басты себептері:

1.      Қан жоғалтуға әкелетін жағдайлар:

¨    асқорыту    жолдарының    аурулары    (асқазан, 12-елі ішектің эрозиялары, жаралары, асқазанның, ішектің рагы; өңештің рагы; диафрагманың жарығы, жаралы колит, Крон ауруы; геморрой; асқорыту жолының ангиомалары, телеангиоэктаздары);

¨    өңеш, асқазан, тік ішек веналарының варикозды кеңеюі (бауыр циррозы, Бадда-Киари синдромы);

¨    макро-, микрогематурия (Берже ауруы, алкогольдік нефропатия,
гломерулонефриттер,  несептас ауруы,  қуықтың рагы,  бүйрек туберкулезі, т.б.);

¨    қан   қақыру,   өкпеден   қан   кету   (бронхоэктаз   ауруы,   өкпе туберкулезі, өкпенің рагы);

¨    мұрынның жиі қанауы (гипертониялық криздер т.б.);

¨    геморрагиялық диатездар (тромбоцитопения, гемофилия) және гемобластоздар;

¨    мено -, метроррагиялар (анабезінің дисфункциясы, фибромиома, жатырдың рагы, эндометриоз, аборттар, полименоррея т.б.);

¨    донорлық (400-500 мл қан тапсырғанда онымен 250мг темір кетеді);

¨    гельминтоз.

 1.      Темір сіңірілуінің бұзылысына әкелетін жағдайлар:

¨    асқорыту  жолының  аурулары   (жіңішке   ішектің  резекциясы, созылмалы   энтерит,   Крон   ауруы,   ішек   амилоидозы,   өзге себептерден болатын мальабсорбция);

¨    қою шайға әуесқойлық (шәйдің құрамындағы танин темірдің
сіңірілуін бөгейді);

¨    гипотиреоз.

2.      Темірдің көп мөлшерде жұмсалуына әкелетін жағдайлар:

¨    улануға әкелетін аурулар (бүйректің, бауырдың шамасыздығы);

¨    Қатерлі ісіктің барлық түрлері;

¨    жүктілік және лактация;

¨    организмнің тез өсуі.

3.      Темірдің туа біткен тапшылығы:

¨    көп балалы, темір тапшылығы бар анадан туылу.

4.      Темірдің тамақпен аз түсуі:

¨ ет тағамдарын тұтынбау (вегетариаңдықтар, дұрыс тамақтануға
материалдық жағдайы келмейтіндер, тісі жоқ қариялар).

5. Темірдің жалпы мөлшері жеткілікті бола тұра оның дұрыс
таратылмауы

¨    темірдің   ферритин,   гемосидерин   түрінде   кейбір   деполарда

(гемосидероз) немесе қабыну ошақтарындағы макрофагтардың ішінде жиналуы; мұндай жағдай жедел инфекциялық ауруларда, сепсисте, туберкулезде, саркоидозда т.б. көптеген ауруларда болады.

Патогенезі.

¨    Прелатентті кезеңде –  ағзалар мен тіндерде жиналған темір мөлшері азаяды, кейін тасымалдаушы темірі, гемқұрамды ферменттер мен гем азаяды.

¨    Латентті кезеңде –  ТТА бар бірақ клиникалық симптомсыз өтеді.

¨    ТТА өзі – клиникалық симптомдар айқын көрінеді.

Зертханалық көрсеткіштердің өзгерістері.

 ¨    Теміртапшылықты анемияның дамуында, шарты түрде, екі сатыны айырады. Біріншісінде, темір қорының азая бастауынан жасырын және айқын сидеропенияның белгілері пайда болады; екінші сатыда, ауырлай түскен сидеропенияның көрінісіне теміртапшылықты анемияның көріністері қосылады.

¨    Қанның сарысуындағы темірдің  мөлшері.   Қалыпты көрсеткіші 12,5-30,4   мкмоль;   темірдің тапшылығында   1,8-5,4 мкмоль/л дейін төмендеуі мүмкін.

¨    Плазманың   темірді   жалпы   байланыстыру   қасиеті   (немесе сарысудың жалпы трансферрині). Қалыпты көрсеткіші 30,6-84,6
мкмоль/л; теміртапшылықты  анемияда бұл көрсеткіш жоғарылайды;

¨    Ферритиннің    мөлшері.     Қан    сарысуындағы    ферритиннің мөлшерінен   организмдегі   темірдің   қорын   бағалайды.   Оның қалыпты көрсеткіші еркектерде 106 ± 21,5 мкг/л, әйелдерде 65 ± 18,6 мкг/л. Теміртапшылықты анемияда ферритиннің мөлшері 10 мкг/л төмен болуы мүмкін.

¨    Десферал   сынамасымен   темір   қорының   мөлшерін   бағалау.
Десферал — темірмен байланысып, зәрмен бөлінетін зат. Сау адамдарда 500мг десфералды енгізгеннен кейін, тәулігіне 0,8-1,3мг  темір  бөлінеді,  ал  теміртапшылықты  анемияда  бөлінетінтемірдің мөлшері 0,4 мг кем.

 Клиникалық көрінісі.

¨    Әлсіздік, бас айналуы, көз алдында щыбын-шіркейлерді көрі. Талмалар болуы мүмкін, ентікпе, шаштары сынғыш, түседі және тырнақтын сынғыштығы (кейді қасық тәрізді ішке ойылуы). Тәбеттің бұрмалануы, кейде науқастар жерді, шикі ет, қамыр, мұзды жейді.  Иіс сезу бұрмалануы: керасин, зәр, ацетон.  Түңгі диурез болуы мүмкін. Обьективті : тері сары – бозғылт. Температура субфебрильді, жүрек шекарасы  сол жаққа ығысуы. Кейде тілдің шырышты қабатының атрофиясы байқалады және кариес дамуы ықтимал. Сидеропениялық синдром: шаш түсуі, тырнақ сынғыштығы, тері құрғақтығы.


Анемияның     себебін     анықтау    мақсатымен     жасалатын зерттеулер:

¨    ФЭГДС;

¨    Нәжісті ішек құрттарына тексеру;

¨    Нәжісті жасырын қан кетуге зерттеу;

¨    асқорыту   жолының   рентгенологиялық  зерттеулері   (ісіктерді, диафрагманың жарығын т.б. анықтау мақсатымен);

¨    тік ішекті тексеру (геморройды, ісікті, жаралы колитті анықтау үшін);

¨    гинекологтың көмегімен мено-, метрорагияның себебін анықтау.

¨    Қантты диабет (diabetes mellitus) организмде инсулиннің абсолютті, не салыстырмалы жеткіліксіздігінен туындайдайтын және көмір сутегі, майлар, белоктар алмасуларының қатты өзгеруімен сипатталатын ауру.

¨    Қантты диабет екі түрге бөлінеді:

—                    I типті — инсулинге бағынышты (ИБКД);

—                    II типті — инсулннге бағынышты емес қантты диабет (ИБЕҚЦ).

—                       Этиологиялық факторлардың саны көп. Қантты диабеттің І-типінің пайда болып, дамуына вирустық инфекциялар (Коксаки, қызылша, эпидемиялық паротит вирустары) әсер етеді.

—                        ИБЕҚД-де  негізгі себептердің бірі болып алиментарлық семіздік екені дәлелденген.

Диагностикасы:

¨    қанның толық морфологиялық зерттеу әдісі (ретикулоциттердің, тромбоциттердің, лейкоциттердің саны және лейкограмма).

¨    сүйек миының пункциясы немесе трепанобиопсиясы.

¨    қан сарысуындағы бос гемоглобиннің мөлшерін, билирубиннің деңгейін, несептің құрамындағы уробилиногеннің, өт пигменттерінің концентрациясын зерттеу.

¨    сарысудағы темірдің мөлшерін және плазманың темірді байланыстыру қасиетін зерттеу.

¨    антиэритроцитарлық антиденелердің болуын анықтау.

Емі.

¨    Диетотерапия.

¨    Қан алмастыру (көрсеткіш бойынша)

¨    Дәрі-дәрмектік ем (темірі бар препараттар)

¨    Витаминотерапия

¨    Темір препаратының емінде қажетті мөлшерінде және ұзақтылықта емдеу.

этапты ем:

¨    1. тежеуші терапия- анемиялық синдромды жою.  Емдеу курсы орташа ұзақтығы 3-5 апта.

¨    2. Қанығу терапиясы-депоға темір толуы мақсатымен өткізіледі. Ұзақтығы 1.5-2 ай.

¨    3. Рецидивке қарсы терапия.  ТТА науқастарға темір препараттарын ай сайын 7-10 алдын-алу дозасы (250мг/тәулік).

maksat.kz
img
974
Сал ауруы..... Себеп-салдар
Сал ауруы..... Себеп-салдар
img
1708
Көш және көшбасшы
Көш және көшбасшы
img
3288
Белгілі продюсер Гулзира Айдарбекованың тұсау кесуі
Белгілі продюсер Гулзира Айдарбекованың тұсау кесуі
img
4086
MAKSAT MеД клиникасы
MAKSAT MеД клиникасы